معرفی نقشه برداری در صنعت ساخت

مقدمه

امروزه نیاز روزافزون به املاک و مستغلات، توسعه کاربرد سیستم‌های نوین، افزایش رویکردهای صنعتی، زیباسازی، مقاوم‌سازی، هوشمندسازی، سبک‌سازی، بروز نمایی و بسیاری از مسائل دیگر، صنعت ساختمان را به یکی است مهم‌ترین صنایع زیربنایی کشور تبدیل کرده است. دراین‌بین، مهندسی نقشه‌برداری در بالابردن سطح کیفیت ساخت‌وساز زندگی شهری نقشی اساسی دارد.

رشتهٔ مهندسی نقشه‌برداری، یکی از هفت رشته‌ای است که در سازمان نظام‌مهندسی در صنعت ساختمان ارائه خدمات می‌کند. مهندسی نقشه‌برداری درعین‌حال که یکی از قدیمی‌ترین رشته‌های مهندسی در جهان بشمار می‌رود، از جدیدترین مهندسی‌ها نیز محسوب می‌شود که آن را با عنوان مهندسی ژئوماتیک یا ژئودزی نیز معرفی می‌کنند. در ادامه این مطلب با نقشه‌برداری ساختمان که زیرشاخه‌ای از نقشه‌برداری زمینی می‌باشد آشنا می‌شوید.

برای شروع یک پروژه ساختمانی در مرحله اول باید به نقشه‌برداری بپردازید. نقشه‌برداری ساختمان شامل دو مرحله می‌باشد. در مرحله اول انتخاب ابزار مناسب نقشه‌برداری می‌باشد که به مرحله دوم کمک شایانی می‌کند. در مرحله اول نقشه‌برداری با استفاده از ابزارهای گوناگون چون ژالن، متر، تراز و… به محاسبات لازم در نقشه‌برداری ساختمان پرداخته می‌شود.

۱. نقشه‌بردار و نقشه‌برداری

نقشه‌بردار و نقشه‌برداری نقش راهبردی را در پروژه‌های عمرانی دارند، بدین معنا که در مراحل طراحی نظارت و اجرا از خدمات مهندسین نقشه‌برداری استفاده می‌شود. پیاده‌سازی پروژه‌های عمرانی روی زمین و کنترل طرح از جمله وظایف مهندسین نقشه‌برداری یا ژئوماتیک می‌باشد.

فضای شغل نقشه‌برداری فنی است و این کار بیشتر در فضای باز انجام می‌شود. اغلب به یک اتاق محدود نمی‌شود و احتمال رفت‌وآمد و حتی اقامت در بیابان، صحرا و … بسیار زیاد است.

رشته مهندسی نقشه‌برداری دارای دو بعد اجرایی، و نظری و آزمایشگاهی است. در این میان، عده‌ای از مهندسان جذب کارهای اجرایی می‌شوند که در این صورت باید آمادگی کار در کارگاه‌های داخل و خارج شهر را داشته باشد. عده‌ای نیز جذب بعد نظری و آزمایشگاهی مهندسی می‌شوند که آنها نیز باید آمادگی کارهای محاسباتی، دفتری و آزمایشگاهی را داشته باشند. نقشه‌بردار در شغل خود با کارگران، تکنیسین‌ها و مهندسان رشته‌های دیگر سروکار دارد.

وزارت‌خانه‌های مسکن و شهرسازی، راه‌وترابری، جهاد کشاورزی و نیرو به‌صورت گسترده‌تر و سایر وزارت‌خانه‌ها، اداره‌ها، سازمان‌ها، مراکز دولتی و خصوصی نظیر وزارت‌خانه‌های آموزش‌وپرورش، فرهنگ و آموزش عالی، بانک‌ها و … به‌صورت مستقیم برای کارهای عمرانی خود مثل طرح و محاسبه، اجرا و نظارت بر اجرا، به مهندسان عمران نیاز دارند. علاوه بر این، شرکت‌های مختلف مهندسان مشاور که در کشور به‌صورت گسترده وظیفه طراحی، محاسبه و نظارت بر اجرای پروژه‌های ساختمانی را بر عهده دارند و نیز شرکت‌های ساختمانی و راه‌سازی دولتی و خصوصی که در اجرای این طرح‌ها فعالیت می‌کنند، به نیروی کار تعداد زیادی از دانش‌آموختگان این رشته نیازمندند.

دانش‌آموختگان رشته نقشه‌برداری پر از پایان تحصیلات خود می‌تواند مسئولیت‌های متفاوتی نظر طراحی، محاسبه، اجرا و نظارت بر اجرای طرح‌های مختلف عمرانی را به عهده بگیرند.

به جمع‌آوری اطلاعات فیزیکی و هندسی از سطح (به عمق) زمین و یافتن نوعی مدل یا ارتباط ریاضی بین این اطلاعات با استفاده از علم احتمال، نقشه‌برداری می‌گویند. شغل نقشه‌برداری بیشتر در شرایط جغرافیایی خاص انجام می‌شود.

مهندس نقشه‌بردار

۲. مهندس نقشه‌بردار

‌مهندس نقشه‌بردار کسی است که در پروژه‌های مختلف عمرانی، ساختمانی، راه‌سازی، پل‌سازی، سازه‌ها و بناهای آبی، جمع‌آوری و دفع فاضلاب و … مسئولیت جمع‌آوری اطلاعات، طراحی، محاسبه، اجرا و نظارت بر اجرا را بر عهده دارد.

۱.۲. ویژگی‌های مهندس نقشه‌بردار

1. قدرت تجزیه‌وتحلیل بالایی دارد نقشه‌بردار با داده‌های عددی طرف است پس قدرت تجزیه‌وتحلیل از ویژگی‌های او محسوب می‌شود.
2. دقیق و ریزبین است: باتوجه‌به آنچه در بالا گفته شد، دقت و ریزبینی در درج داده‌ها و محاسبات آنها بسیار اهمیت دارد. مسئولیت‌پذیر است: نقشه‌بردارها افرادی با مسئولیت هستند و می‌دانند که کوچک‌ترین اشتباه در کار باعث دوباره‌کاری و ضرر و زیان بسیار می‌شود.
3. صبور است: به دلیل انجام‌دادن کارهای محاسباتی، دفتری و آزمایشگاهی که گاهی زمان زیادی می‌طلبند نقشه‌بردارها باید صبور باشند.
4. روابط اجتماعی خوبی دارد: کارهای عمرانی گروهی است و متخصص عمران در محیط کار خود با اقشار مختلف جامعه سروکار دارد. پس باید با همه آنها ارتباط خوبی برقرار کند.
5. منعطف است: کار در خارج از شهر، بیابان‌ها و نقاط دورافتاده بخشی از وظایف نقشه‌بردارها محسوب می‌شود؛ بنابراین، آنها باید توانایی روحی و جسمی حضور در این مناطق را داشته باشند.
6. آمادگی کار در کارگاه‌های داخل و خارج شهر را دارد: چون بسیاری از کارها و طرح‌های عمرانی در خارج از محیط‌های شهری انجام می‌گیرند و فعالیت نسبتاً زیادی را می‌طلبند، داوطلب این رشته باید به کارهای عمرانی علاقه‌مند بوده و توانایی کار در محیط‌های پرجمعیت را داشته باشد.

۲.۲. ورود به شغل نقشه‌برداری چگونه است؟

این رشته در هنرستان‌ها نیز آموزش داده می‌شود. اما اگر دانش‌آموز رشته ریاضی باشید، می‌توانید در کنکور سراسری رشته مهندسی عمران (گرایش نقشه‌برداری) را در دوره‌های کاردانی و کارشناسی انتخاب کنید.

یادتان نرود که در هر دو حال باید در درس ریاضی پایه‌ای قوی داشته باشید. ضمن آنکه در دوران تحصیل هم لازم است به دنبال پژوهش، تحقیق و یادگرفتن باشید: چون شرکت‌های عمرانی خصوصی و دولتی به دنبال نیروهای کارآمدند نه شاگردان اول دانشگاه‌ها.

۳.۲. پیشرفت شغل نقشه‌برداری چگونه است؟

برای ارتقا در این شغل می‌توانید تا سطح کارشناسی‌ارشد و دکترا و در گرایش‌های سیستم اطلاعات مکانی GIS، سنجش‌ازدور RS، ژئودزی، فتوگرامتری و … ادامه تحصیل دهید یا با شرکت در دوره‌های مختلف نقشه‌برداری در داخل و خارج کشور، معلوماتتان را به‌روز نگه دارید.

خوداشتغالی در این شغل با تأسیس شرکت نقشه‌برداری و خرید تجهیزات لازم آن امکان‌پذیر است. در این صورت شما با سازمان‌ها و ارگان‌های مختلف به‌عنوان پیمانکار همکاری خواهید کرد.

وظایف مهندس نقشه‌بردار

۳. وظایف مهندس نقشه‌بردار

1. آماده‌سازی و نقشه‌برداری فضای اولیه (خام) وضع موجود یک پروژه (قبل از ورود همه کارکنان)
2. انجام‌دادن محاسبات اولیه پروژه (باتوجه‌به مشاهدات و اندازه‌گیری‌های انجام شده) و ارائه اطلاعات لازم به مهندسان عمران (ساختمان، راه‌سازی و…)
3. نظارت بر روند صحیح اجرای پروژه و هدایت آن: پس از انتخاب طرح مناسب و انجام‌دادن محاسبات لازم، نقشه‌بردار شروع به پیاده‌کردن هر نوع سازه در محل موردنظر می‌کند.
4. استقرار در محل نقشه‌برداری و بررسی خطاهای احتمالی: برای مال، در یک پروژه عمرانی عظیم مانند ساختن سد یا برج‌های بلند، نقشه‌بردار پس از اتمام پروژه و خروج همه دست‌اندرکاران آن در محل می‎ماند برای مدت معلوم ولی احتمالاً طولانی تا جابه‌جایی یا نشست سازه را کنترل کند.
5. انجام‌دادن بسیاری از کارهای نقشه‌برداری که برای کارهای ساختمانی مختلف نظر راه‌سازی و سدسازی موردنیاز است.
6. فعالیت در زمینه کارهای ثبتی (تعیین حدود) انتقال نیرو، کارهای نفت و پتروشیمی، و حتی کارهای صنعتی
7. مدیریت فنی گروه‌های اجرایی و عملیاتی نقشه‌برداری
8. تهیه نقشه‌های مسطحاتی و ارتفاعی در مقیاس‌های مختلف
9. استفاده از نرم‌افزارهای رشته مربوطه
10. تعیین مساحت قطعه زمین‌ها و آنها با شکل‌های مختلف
11. کنترل حسن اجرای پروژه‌های نقشه‌برداری
12. آماده‌سازی اطلاعات برای محیط GIS
13. بورس سیستم‌های کاربرد محلی GIS
14. استفاده از سیستم‌های تعیین موقعیت ماهواره‌ای
15. محاسبه و تعدیل شبکه‌های مختلف نقشه‌برداری و ژئودزی
16. استفاده از سیستم‌های جدید تهیه نقشه به روش فتوگرامتری با استفاده از عکس‌های هوایی یا تصاویر ماهواره‌ای
17. تعیین موقعیت دقیق سه‌بعدی نقاط در صنایع مختلف.

۱.۳. مطلوبیت‌های شغل نقشه‌برداری چیست؟

دامنه فعالیت این شغل بسیار گسترده است؛ بنابراین، بازار کار خوبی دارد و شاغلان آن درآمد مناسبی کسب می‌کنند.

• محدودیت‌های شغل نقشه‌برداری:

افرادی که در این شغل فعالیت دارند، گاهی باید دوری از خانواده و شرایط آب‌وهوایی بد را تحمل کنند. همچنین، اشتباهات کوچک آنها در کار باعث ضررهای اقتصادی بسیار می‌شود.

۲.۳. اهمیت شغل نقشه‌برداری

اکنون به جایی رسیده‌ایم که انجام‌دادن هر نوع فعالیت در زمینه‌های عمرانی، اقتصادی، کشاورزی و نظامی از قبیل احداث سدها، کانال‌ها، راه‌ها، نیروگاه‌های برق و عملیات نظامی از علم نقشه‌برداری بی‌نیاز نیست.

امروز علم نقشه‌برداری به‌سرعت در حال گسترش است و در حقیقت، بدون توجه به آن زیان‌های ناشی از سرمایه‌گذاری‌های عظیم در این زمینه و عدم تحقق اهداف موردنظر را باید تحمل کرد. می‌توان گفت اگر نقشه‌بردار نباشد در هر پروژه‌ای احتمال خروج پروژه از مسیر درست بسیار زیاد است و پروژه دچار ضررهای سنگین مالی می‌شود.

مهندس نقشه‌بردار در پروژه‌های ساختمانی

۴. مهندس نقشه‌بردار در پروژه‌های ساختمانی

اولین قدم برای شروع ساخت‌وساز تهیه نقشه و جواز نقشه و جواز خاک‌برداری می‌باشد که در هنگام طراحی معمولاً مهندسین معمار و دفاتر طراحی باتوجه‌به ابعاد سند ملک یا دستور کار شهرداری بدون درنظرگرفتن زوایای بین اضلاع ملک  شروع به طراحی می‌نمایند و ارسال آن جهت طراحی سازه ساختمان و پایدارسازی آن ملک، این موارد پس از طراحی در هنگام اجرا با عدم تطابق ملک با نقشه‌های معماری و طراحی سازه می‌گردد که منجر به تغییر نقشه‌ها و صرف وقت و هزینه مجدد می‌شود.

وجود اختلاف ارتفاع در ملک‌ها و قوانین شهرداری یکی دیگر از موارد در طراحی معماری می‌باشد که گاهی نادیده گرفته می‌شود و منجر به تغییر کل طراحی می‌گردد (تعیین صفر توسط قوانین شهرداری)

بنابراین، در صورت انجام نقشه‌بردار توسط مهندسین نقشه‌بردار از طرف سازمان این مشکل حل می‌گردد.

• پیاده نمودن حدود املاک

باتوجه‌به قیمت زمین و همچنین امکان تجاوز ملک‌های مجاور در ملک موردنظر و همچنین ملک‌های چندضلعی، کنترل عدم تطابق مساحت وضع موجود ملک با سند بر عهده مهندس نقشه‌بردار سازمان نظام‌مهندسی می‌باشد.

• خاک‌برداری و نیلینگ

در ساخت‌وسازهای بلندمرتبه و باتوجه‌به اینکه خاک‌برداری‌های بیش از ۶ متر پایین‌تر از صفر صفر عملیات نیلینگ اجباری می‌باشد و همچنین الزام سازمان نظام مهندسی نسبت به برداشت پایش (مانیتورینگ) به‌صورت دوره‌ای از طرف سازندگان و کنترل عمق خاک‌برداری و تأیید آن از طرف مهندس نقشه‌بردار، تصمیمی بر الزام حضور ناظر نقشه‌بردار در پروژه‌های ساختمانی گرفته نشده است

و گاهی این پایش‌ها (مانیتورینگ‌ها) توسط تکنسین‌ها و اپراتورها که تنها توانایی کار با دوربین را دارند صورت می‌گیرد.

• اجرای فونداسیون

در این زمان و با پیشرفت دانش طراحی دیگر الزام به طراحی‌های متقارن و محورهای موازی  نمی‌باشد؛ بنابراین آیا نیاز به حضور نقشه‌بردار به‌عنوان ناظر از طرف سازمان نظام‌مهندسی نمی‌باشد و تمام مسئولیت‌ها بر عهده ناظرین عمران و معماری می‌باشد درصورتی‌که پیاده نمودن حدود فونداسیون و دیوارهای حایل و چاله آسانسور و حتی محل قرارگیری تاور برعهده نقشه‌بردار است

• اجرای ستون‌ها

در اجرای اسکلت فلزی پیاده نمودن محور بیس پلیت‌ها و نصب  و تراز آنها نسبت به‌دقت موردنظر و همچنین در هنگام نصب ستون‌ها در ساختمان‌های بلندمرتبه باتوجه‌به اینکه ستون‌ها در چندین پارت نصب می‌گردند و کنترل شاغولی ستون‌ها بر عهده نقشه‌بردار می‌باشد و باتوجه‌به اینکه در اکثر کارگاه‌ها مهندسین ناظر حتی از میزان رواداری نا شاغولی ستون‌ها بی‌اطلاع و امکان استخراج آن را از مباحث نظام‌مهندسی ندارند.

• ستون‌ها در سازه بتنی

پیاده نمودن محور ۴ گوشه ستون‌ها  و شاغول نمودن قالب ستون‌ها در تمام طبقات و فونداسیون باتوجه‌به تغییر مقاطع ستون‌ها با میزان دقتی که در مباحث نظام‌مهندسی ذکر شده.

• معماری و تطبیق نقشه

باتوجه‌به نوع طراحی‌های معمارانه و همچنین ملک‌های چندضلعی، پیاده نمودن راستا دیوارها باتوجه‌به نقشه معماری و همچنین تغییرات نقشه و کنترل آنها ضرورت نقشه‌برداری را در اجرای ساختمان مشخص می‌نماید.

بنا بر موارد بالا درصورتی‌که در ابتدای یک پروژه ساختمانی همانند دیگر گروه‌های نظام‌مهندسی برای آن پروژه، نقشه‌برداری تعیین گردد علاوه بر موارد فوق مهندس نقشه‌بردار تخلفات تغییر نقشه‌ها و همچنین باتوجه‌به اینکه نقشه معماری در هر طبقه توسط نقشه‌بردار اجرا می‌گردد؛ لذا در هنگام صدور پایان کار و نقشه تفکیکی همان نقشه‌بردار نقشه را تأیید و به‌نظام ارسال می‌دارد و این امر در راستای طرح آزمایشی منطقه ۸ تهران می‌باشد و در هنگام اخذ سند زمان کمتری صرف می‌گردد.

به امید اینکه نمایندگان نقشه‌برداری در نظام مهندسی بتوانند در تسریع اجرایی شدن این موارد گامی موثر و در خور انتظاررا برای همکاران مهنس نقشه‌برداری فراهم (حتی با جمع‌آوری امضا اعضای مهندس نقشه‌بردار)و پس از آن در جهت ایجاد صنف نقشه‌برداری و ثبت آن اقدام نمایند.

خدمات نقشه‌برداری قبل از احداث ساختمان

۵. خدمات نقشه‌برداری قبل از احداث ساختمان

عناوین اصلی خدمات نقشه‌برداری قبل از احداث ساختمان را می‌توان به زیر بخش‌های زیر تقسیم‌بندی کرد:

1. مساحی حدود اربعه و نقشه‌برداری توپوگرافی و تهیه نقشه سایت پلان و ثبت موقعیت عوارض طبیعی و مصنوعی (مانند چاه، درخت و …) که در هنگام طراحی معماری تأثیرگذار هستند، و تهیه پروفیل‌های خیابان‌های دسترسی مجاور.
2. بررسی ابعاد اربعه و مساحت وضعیت موجود زمین و مطابقت آن با سند ثبتی و پیاده‌سازی طول و ابعاد سند بر روی نقشه وضعیت موجود زمین (اربیلت) و رفع احتمالی عدم تطابق مشکلات ثبتی سند ملکی.
3. کمک به تیم معماری جهت جانمایی بهترین مکان احداث ساختمان باتوجه‌به ضوابط شهرسازی و معماری و محاسبات بروکف.
4. جانمایی سایت پلان بر اساس دستور نقشه شهرداری بر روی نقشه‌های ازبیلت.

۶. خدمات نقشه‌برداری پس از احداث ساختمان

1. معمولاً هنگام مرمت، احیا و بازسازی یک بنا و یا اجرای یک طرح جدید پس از ساخت بنا و یا تغییر در طراحی حین اجرای یک بنا نیاز به خدمات نقشه‌برداری به‌شدت احساس می‌شود. قدم اولیه در تمام این پروژه‌ها تهیه نقشه وضعیت موجود (ازبیلت) است.
2. نقشه‌بردار موظف است داده‌های لازم بسته به نوع پروژه و نیاز پیمانکار را از محل پروژه استخراج کرده و در قالب نقشه‌های ساختمانی قابل‌استفاده برای مجری تهیه کند. معمولاً شاخه‌های معماری و باستان‌شناسی، تصویرگری بیشترین مصرف‌کنندگان این‌گونه خدمات نقشه‌برداری هستند.
3. آماده‌سازی بستر شبکه نقشه‌برداری و انتخاب ابزار مناسب جهت تهیه ازبیلت دقیق بستگی به موقعیت و نوع پروژه و تجربه قبلی نقشه‌بردار در پروژه‌های مشابه دارد؛ بنابراین به‌صورت موضوعی فقط به ذکر چند مورد بسنده می‌شود:
4. نقشه‌برداری میکرو ژئودزی، و تهیه نقشه ازبیلت ستون‌ها و دیوارهای حایل به‌منظور چگونگی بررسی وضعیت سازه از نظر نشست وین پیچش و انتخاب روش‌های مناسب تقویت سازه.
5. نقشه‌برداری تهیه پلان ازبیلت نمای یک ساختمان جهت اجرای نمای جدید و یا بازسازی نمای موجود، با کمک ابزارهای مناسب که بسته به پیچیدگی طرح انتخاب ابزار مناسب نظیر دوربین‌های متریک دیجیتال، اسکنرهای لیزری و یا تجهیزات دقیق نقشه‌برداری (مجموعه توتال استیشن Reflectorless و Reflective tape) صورت می‌پذیرد.
6. جهت پروژه‌های بازسازی تهیه نقشه ازبیلت کلیه اجزای تأسیسات الکتریکی و محل خروجی و ورودی‌های لوله‌های تأسیساتی و سایر اجزای ساختمانی نظیر حفرات کانال‌های آب و سرویس‌های بهداشتی و … ضروری بوده و بسته به پیچیدگی و وضعیت طرح ابزارهای مناسب جهت برداشت انتخاب می‌گردد.
7. مستندسازی میراث‌فرهنگی در راستای شناخت آثار تاریخی و ملی و تهیه طرح‌های حفاظت، مرمت، احیاء، ساماندهی بناها، محوطه‌ها و بافت‌های تاریخی – فرهنگی با کمک ابزارهای دقیق مستندنگاری نظیر سیستم‌های فوتوگرامتری برد کوتاه و اسکنرهای لیزری.

خدمات نقشه‌برداری حین احداث ساختمان

۷. خدمات نقشه‌برداری حین احداث ساختمان

از مزایای کلی خدمات نقشه‌برداری ساختمانی می‌توان افزایش دقت و صحت اجرای نقشه‌ها و در نتیجه افزایش تأثیرات واقعی محاسبات فنی سازه و معماری، محاسبات زلزله و افزایش بهره‌وری در زمان اجرای پروژه را برشمرد. عناوین اصلی خدمات نقشه‌برداری حین احداث ساختمان را می‌توان به زیر بخش‌های زیر تقسیم‌بندی کرد:

• پیاده‌سازی سایت پلان و جانمایی محل فونداسیون:

کنترل اجرایی حین خاک‌برداری و گودبرداری و محاسبات احجام خاکی بر اساس نقشه‌برداری مکرر اسایت بنا به تقاضای کارفرما.

• کنترل مجدد جانمایی فونداسیون:

1. جانمایی و کنترل محل حفر چاه شمع‌ها و کنترل پیوسته آنها پس از هر مرحله گودبرداری در پروژه‌های بلندمرتبه‌ای که شامل طبقات متعدد زیر سطح صفر هستند
2. کنترل پیوسته خطوط تراز بسترسازی و مگر ریزی و .
3. جانمایی محورهای سازه و کنترل پیوسته موقعیت مکانی و تراز ارتفاعی آنها تا هنگام نصب صفحه‌ستون‌ها
4. کنترل موقعیت مسطحاتی ستون‌ها در پروژه‌های اسکلت بتونی
5. کنترل شاقولی و پیچیدگی ستون‌ها در ساختمان‌های اسکلت فلزی حین ستون ریزی.
6. کنترل خط تراز بتن ریخته شده در سقف‌ها کنترل تراز طبقات
7. پیاده‌سازی خطوط تراز در طبقات برای سایر پیمانکاران ساختمانی نظیر برق‌کار، تأسیسات، سقف کاذب و … و کنترل پیوسته
8. پیاده‌سازی اجزای ساختمانی بسته به نوع پروژه و درخواست کارفرما و کنترل صحت اجرای آنها جانمایی محل احداث رایزرهای تأسیسات، کانال‌های آب‌های زهکشی و پیاده‌سازی قطعات سقف و …
9. پیاده‌سازی رمپ‌ها و سایر اجزای فنی محوطه‌سازی و کنترل دقیق خطوط تراز آنها.
10. کنترل دقیق نصب قطعاتی که شاقولی بودن آنها اهمیت اساسی دارد؛ مانند قطعات شمشیری در راه‌پله‌ها، پاگرد پله‌ها و
11. پیاده‌سازی نماهای پیچیده از نظر طراحی و یا نماهایی که با مصالح خاص پیش‌ساخته پازلی اجرا می‌شوند

۸. وظایف نقشه‌بردار از دیدگاه سازمان FIG

یک نقشه‌بردار، شخصی متخصص با تحصیلات دانشگاهی و مهارت فنی است که یک یا بیشتر از یک فعالیت ذکر شده در ذیل را انجام می‌دهد:

1. تعیین، اندازه‌گیری و نمایش زمین، عوارض سه‌بعدی، نقاط صحرایی و گذرگاه‌ها
2. گردآوری و تفسیر اطلاعات زمینی و اطلاعات جغرافیایی مربوط به آن
3. استفاده از اطلاعات فوق‌الذکر برای برنامه‌ریزی و اداره مؤثر زمین، دریا و یا ساختارهای موجود در آن
4. تحقیق درباره تکنیک‌های ذکرشده در بالا و توسعه آنها

وظایف تخصصی یک نقشه‌بردار ممکن است شامل یک یا بیش از یکی از فعالیت‌های ذیل باشد که بر روی زمین و یا زیر یا بالای سطح زمین یا دریا اتفاق افتد و در ارتباط بامهارت‌های دیگر انجام شود.

1. تعیین اندازه و شکل زمین و سنجش کلیه داده‌های موردنیاز برای مشخص نمودن اندازه، موقعیت، شکل و عوارض هر قسمت از زمین و نمایش تغییرات ایجاد شده در آن
2. موقعیت‌یابی اشیا در مکان و زمان مانند موقعیت‌یابی و نمایش عوارض فیزیکی، ساختارها و کارهای مهندسی در رو، بالا یا زیر سطح زمین
3. توسعه، آزمایش و تنظیم سنسورها، وسایل و سیستم‌ها برای مقاصد فوق‌الذکر و دیگر مقاصد نقشه‌برداری
4. جمع‌آوری و استفاده از اطلاعات مکانی از فاصله نزدیک، تصاویر هوایی و ماهواره‌ای و اتوماسیون این مراحل
5. تعیین موقعیت مرزهای زمین اعم از عمومی یا شخصی، شامل مرزهای ملی و بین‌المللی و ثبت آنها با مجوز مناسب
6. ایجاد و اداره سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی (GIS) و جمع‌آوری، ذخیره، تحلیل، مدیریت، نمایش و توزیع داده‌ها
7. تحلیل، تفسیر و تلفیق عوارض و پدیده‌های مکانی در GIS ، شامل به‌تصویرکشیدن و ارتباط چنین داده‌هایی در نقشه‌ها، مدل‌ها و وسایل رقومی سیار
8. مطالعه محیط طبیعی و اجتماعی، سنجش منابع زمینی و دریایی و استفاده از چنین داده‌هایی در برنامه‌ریزی توسعه شهری، روستایی و منطقه‌ای
9. برنامه‌ریزی، توسعه و بازتوسعۀ ملک، چه به‌صورت شهری یا روستایی و چه به‌صورت زمین یا ساختمان
10. ارزیابی ارزش و مدیریت ملک، چه به‌صورت شهری یا روستایی و چه به‌صورت زمین یا ساختمان
11. برنامه‌ریزی، سنجش و مدیریت کارهای ساختمانی از جمله تخمین هزینه‌ها
12. برای انجام فعالیت‌های گفته شده، نقشه‌برداران باید جنبه‌های قانونی، اقتصادی، محیطی و اجتماعی مؤثر در هر پروژه را مدنظر داشته باشند.

وظایف نقشه‌بردار در پروژه راه‌سازی

۹. وظایف نقشه‌بردار در پروژه راه‌سازی

۱ – تهیه گزارش روزانه نقشه‌برداری

۲- تحویل لیست ایستگاه‌های مختصاتی مسیر

۳- پیمایش مسیر و کنترل ایستگاه‌ها و اعلام نتایج در زمان کمتر یک ماه از تحویل زمین به پیمانکار

۴- مطالعه اسناد مناقصه، بررسی نقشه‌های تیپ بخصوص مقطع تیپ و بررسی نقشه‌های مسیر شامل پلان، پروفیل طولی و عرضی

۵- حفاظت از ایستگاه‌ها و انتقال ایستگاه‌های کمکی در حد لازم

۶- پیاده نمودن نقشه‌های جانمایی کارگاه و برداشت وضع موجود مثل کانکس و ساختمان و …

۷- برداشت زمین طبیعی محل معدن قرضه خاک

۸- برداشت زمین طبیعی محل معدن سنگ‌شکن چه مصالح رودخانه‌ای و چه مصالح کوهی

۹- شروع به برداشت توپوگرافی مسیر بر اساس پیکه‌های مسیر

۱۰- برداشت محل آبروهای مسیر جهت ترسیم نقشه‌های آبرو و همچنین برداشت موانع مسیر

۱۱- کیلومتر گذاری و مشخص نمودن محل جهت نصب تابلو کیلومتر هر ۱۰۰ متر یا ۲۰۰ متر از مسیر

۱۲- مشخص نمودن و علامت‌گذاری آکس مسیر محل سر ترانشه‌ها جهت خاک‌برداری و پاشنه‌ها جهت خاکریزی و دکوپاژ مسیر

۱۳- کنترل لایه‌های خاکریزی بر اساس ارتفاع با تشکیل جدول و نمودار ترجیحاً برای دو عرض چپ و راست جاده

۱۴- کنترل ارتفاع لایه‌های خاکریزی جهت تغییر مشخصات لایه‌ها بر اساس نوع و تراکم و تحویل سطح نهایی راکفیل

۱۵- کنترل خاک‌برداری و خاکریزی در حین عملیات اجرا

۱۶- پیاده نمودن نقشه بچینگ و سنگ‌شکن و کارخانه آسفالت

۱۷- مشخص نمودن نقاط چاله‌های انفجاری

۱۸- پس از چک نمودن نقشه آبروها و پل‌ها از لحاظ طول و ارتفاع اقدام به پیاده نمودن نقشه پی و گچ‌ریزی و برداشت مشترک

۱۹- انتقال ایستگاه جهت برداشت جاده‌های دسترسی به مسیر

۲۰- در صورت نیاز برداشت زمین طبیعی جهت توپوگرافی و طرح جاده‌های دسترسی به مسیر

۲۱- برداشت جاده‌های دسترسی و تعیین حجم عملیات

۲۲- کنترل پی خاک‌برداری شده آبرو یا پل از لحاظ ابعاد و جانمایی و درج علامت ارتفاع روی پی جهت سطح نهایی بتن

۲۳- ارائه خط قالب باتوجه‌به گوشه‌های کوله و دستک آبرو یا پل

۲۴- کنترل قالب و ارائه خط تراز روی لوله و دستک در قالب و تحویل به مهندس ناظر

۲۵- کنترل قالب شناژ روی لوله و ارائه خط تراز بتن کنترل پوشش بتن روی آرماتور و تحویل به ناظر

۲۶- تنظیم صورت‌جلسه آبرو یا پل

۲۷- کنترل سطح دال آبرو یا پل

۲۸- ارائه خط داخلی قرنیز آبرو یا پل و کنترل تا مرحله نهایی بتن‌ریزی

۲۹- برداشت ازبیلت پل و ترسیم شکل آن

۳۰-کنترل نقشه دیوارهای حایل و پیاده نمودن

۳۱- کنترل ارتفاع بتن‌ریزی پی دیوار حایل

۳۲- ارائه نقاط دیوار با استفاده از چاک لاین و… روی بتن پی

۳۳- کنترل دیوار از لحاظ ضخامت و آفست آن باتوجه‌به ارتفاع نسبت به آکس جاده

۳۴- کنترل ارتفاع سطح نهایی دیوار و …

۳۵- مشخص نمودن محل شمع‌های پل‌های بزرگ

نقشه‌برداری سد – واحد دفتر فنی

۱۰. نقشه‌برداری سد – واحد دفتر فنی

• وظایف دفتر فنی نقشه‌برداری

1. استخراج اطلاعات نقشه‌‌های سازه‌های اجرایی به اطلاعات موردنیاز نقشه‌بردار سایت جهت پیاده‌کردن آن به‌صورت X و Y و Z و طول و ارتفاع؛
2. گرفتن اطلاعات از نقشه‌بردار سایت، شامل برداشت‌های نقشه‌برداری که به‌صورت مشترک با نماینده نظارت برداشت می‌شود، تبدیل آنها به لیست مختصات و تأیید از دستگاه نظارت، جهت محاسبه کلیه احجام اجرایی مرتبط با برداشت‌های نقشه‌برداری مانند بتن پرکننده کف و دیواره‌ها و پروفیل و پیش‌برشی و … و همچنین تهیه As Built ‌های موجود و … می‌باشد که مراحل امور فوق به‌اختصار شرح داده می‌شود.
3. بررسی و مقایسه زمین طبیعی اولیه که از طرف مشاور ارائه شده است با وضعیت موجود و برداشت آن قسمتی از زمین که با نقشه ارائه شده مغایرت داشته و تشکیل سطوح مربوطه و مچ کردن این سطوح با زمین طبیعی اولیه مشاور و تأیید آن از دستگاه نظارت؛
4. این واحد برای حداقل رساندن محاسبات نقشه‌برداری در سایت کلیه مقاطع ارائه شده از مشاور را خصوصاً” در مورد سرریز بدنه سد برای حفاری بررسی کرده و پلان و مقاطع را با اطلاعات کامل X و Y و Z و فاصله از محور رسم می‌نماید. در ضمن برای جلوگیری از خطای محاسبات، این اطلاعات را به مشاور داده و آنها پس از بررسی، از این به‌عنوان مبنای کنترل نقشه‌برداری استفاده می‌نمایند. بعد از اینکه نقشه‌بردار نظارت بر صحیح بودن اطلاعات صحه گذاشت این مقاطع و پلان به واحد اجرایی و نقشه‌بردار مستقر در سایت داده می‌شود تا طبق این اطلاعات سر ترانشه و کنترل شیب و کنترل حفاری را انجام دهد؛
5. محاسبه شبکه نقاط اصلی و تأیید از دستگاه نظارت؛
6. تشکیل سطح توپوگرافی از محل انفجار با مشخص‌کردن خط پروژه جهت تعیین عمق چاه‌ها؛
7. محاسبه احجام پرکننده کلیه سازه‌ها؛
8. محاسبه احجام طبقه‌بندی سرریز، بدنه سد، سایر سازه‌ها، … با ارائه مقطع که در هر مقطع خطوط زمین طبیعی و سنگ غیر انفجاری و
9. محاسبات احجام اجرایی (سطح پروفیل، پیش‌برشی، پرکننده، تمیزکاری، سنگ‌بر داری دستی، بتن اصلی و غیره) کلیه سازه‌ها که در تماس با سنگ بوده از قبیل تونل آبگیر، شفت، دیوارها، سامپ‌ها، کل سرریز و غیره؛

نتیجه اینکه ماحصل تلاش دفتر فنی نقشه‌برداری ارائه کلیه مدارک و مستندات نقشه‌برداری و تهیه دقیق احجام اجرایی جهت صورت‌وضعیت قطعی می‌باشد.

• نقشه‌برداری و کاربرد در معدن

شغل نقشه‌برداری معدن یکی از شاخه‌های علم مهندسی نقشه‌برداری است که در استخراج و اکتشاف معادن، ایجاد تونل راه‌سازی و انتقال آب از آن استفاده می‌شود. برای نقشه‌برداری معدن و تونل نیاز به‌دقت بالایی وجود دارد که تیم مجرب طرح گراد سپاهان در این زمینه به‌خوبی فعالیت می‌کنند. از جمله وظایف نقشه‌بردار معدن این است که خطرات احتمالی محل‌های انفجار و ریزش را تشخیص دهد.

• مراحل کلی تهیه نقشه از زیر زمین در نقشه‌برداری معدن

1. شناسایی نقاط ثابت شبکه‌های ژئومتریک روی زمین نزدیک به دهانه معادن و تونل‌ها و چاه‌ها و راه‌های ورودی به زیر زمین.
2. پیاده‌کردن نقطه دهانه تونل به روش تقاطع یا پیمایش و تعیین دقیق مختصات آنها از مختصات نقاط ثابت شبکه.
3. انتخاب نقاط پیمایش زیرزمینی داخل تونل‌ها و گالری‌ها در محل‌های مناسب (نقاط اصلی و رفرانس سقفی یا کفی).
4. انجام پیمایش جهت انتقال مختصات از نقاط ثابت سطح زمین به نقاط (ایستگاه‌های) زیرزمینی.
5. انجام ترازیابی نقاط تحت‌الارضی جهت تهیه پروفیل‌های طولی کف و سقف و همچنین تهیه مقطع تونل.
6. انجام برداشت‌های لازم از هر یک از ایستگاه‌های زیرزمینی جهت تهیه نقشه‌های مورد درخواست (مثل نقشه پلان زیرزمین).
7. در پیمایش زیرزمین باید سعی شود که اضلاع زوایا نزدیک به ۱۸۰ درجه را تشکیل ندهند؛ چون این کار باعث می‌شود برای به‌دست‌آمدن مختصات دچار خطا و اشتباه مختصاتی شویم.

برای آگاهی از امنیت‌بخش‌های مختلف معدن و تونل، نیاز به نقشه‌برداری معدن است که این نقشه‌برداری با نقشه‌برداری سطحی فرق‌های زیادی دارد؛ زیرا در معدن هم فضا بسته‌تر است و هم نور کافی وجود ندارد و محیط مناسبی برای کار نیست. نقشه‌برداری در معدن و تونل به‌دقت و تلاش بالایی نیازمند است.

از دستگاه و نرم‌افزارهای مختلفی برای نقشه‌برداری در معدن و تونل استفاده خواهد شد و نقشه‌بردار نیز وظایفی دراین‌رابطه خواهد داشت. در این نوع نقشه‌برداری از اسکنر که روشی جدید است در پروژه‌های معدن استفاده خواهد شد تا سرعت کار بالا رود و خطرات احتمالی کمتر شود. نقشه‌برداری معدن و تونل موجب ایجاد شغل‌هایی نظیر نقشه‌بردار معدن و تونل شده است؛  که این شغل در حوزه‌های زیر مشغول به فعالیت است:

1. فاصله‌یابی مستقیم
2. فاصله‌یابی غیرمستقیم
3. اندازه‌گیری زاویه معادن
4. اندازه‌گیری ارتفاع در معدن و تونل
5. برداشت عوارض
6. ترسیم نقشه و تعیین مسیر
7. کنترل پیشروی تونل

۱۱. وضعیت مهندس نقشه‌بردار در جهان

نقش مهندسین نقشه‌بردار در انجام پروژه‌های مختلف در جهان انکارناپذیر است و محصولات نقشه‌برداری و تحلیل‌های مهندسین نقشه‌بردار جزئی جداناشدنی در انجام بسیاری از پروژه‌های ساخت و تحقیقاتی است. علاوه بر فعالیت‌های عمرانی، مهندسی ژئوماتیک در بحث محیط‌زیست که اکنون به بحران محیط‌زیست تبدیل شده است، نقش بسزایی در تحلیل وضعیت موجود و همچنین ارائه طرح‌های پیشنهادی و نظارت بر اجرای آن‌ها دارد.

علم و تکنولوژی در حال تحول و پیشرفت است، مهندسی نقشه‌برداری نیز همانند سایر رشته‌ها از این قاعده مستثنی نیست و روزبه‌روز در حال بروز رسانی است. این بروز رسانی از لحاظ علمی و همچنین در عرصه‌های  نرم‌افزاری و تجهیزاتی است. در حال حاضر در سطح جهان و کشورهای پیشرفته، هدف در پروژه‌های نقشه‌برداری این است که هم‌زمان با افزایش دقت در انجام پروژه و داده‌های به‌دست‌آمده؛ سرعت انجام پروژه‌ها نیز افزایش یابد.

جمع‌بندی ونتیجه‌گیری