فهرست بزرگترین سدهای جهان

مقدمه

بزرگ‌ترین سد جهان عبارتی است که کنجکاوی هر فرد را برمی‌انگیزد. سد یا اصطلاح فارسی “بند” مانعی است که در جلوی جریان آب و برای تغییر مسیر  آب در عرض دره میان دو کوه و در مسیر رود احداث می‌شود. در پشت سد، دریاچه‌ای تشکیل می‌شود که از آب ذخیره شده در آن در صورت نیاز استفاده می‌شود. سدها در حفظ منابع آب و زمین انسان را یاری می‌دهند. علاوه بر این، اگر سد در مکان مناسب احداث شود می‌تواند از سیل‌ها و طغیان‌های آبی جلوگیری کند. سد و سدسازی تاریخچه‌ای طولانی در سراسر دنیا دارد که در این میان سدهای منحصربه‌فردی یافت می‌شود که به دلیل ویژگی‌های منحصربه‌فرد خود به شهرت یافته‌اند.

شاید برای شما جالب باشد که بدانید بزرگ‌ترین سد دنیا در کدام کشور احداث شده است. در این مقاله علاوه بر این موضوع به بررسی بزرگ‌ترین سد ایران هم می‌پردازیم. علاوه بر محل احداث موارد دیگری هم مورد بررسی قرار می‌گیرند و مطالعه ادامه مطلب می‌تواند اطلاعات مفیدی را در زمینه بزرگ‌ترین سد دنیا در اختیار شما قرار دهد.

۱. سد Kariba زیمبابوه

 بزرگ‌ترین سد جهان در مرکز کشورهای زامبیا و زیمبابوه واقع شده است و با حجم مخزن ۱۸۵ میلیارد مترمکعب و مساحت ۵۵۸۰ کیلومترمربع دارای بزرگ‌ترین دریاچه سد از لحاظ حجم در جهان می‌باشد. طول دریاچه این سد، ۲۸۰ کیلومتر و عرض آن در پهن ترین بخش ۳۲ کیلومتر است. سد Kariba دارای ۱۲۸ متر ارتفاع و ۶۱۷ متر طول می‌باشد که توسط ۱.۰۳۶ میلیون مترمکعب بتن بنا شده است. این سد ۱.۴۷۰ مگاوات انرژی برق آبی تولید می‌کند که حدود ۶۰% از انرژی تولیدی نیروگاه های زامبیا و زیمبابوه را به خود اختصاص می‌دهد.

۲. سد Bratsk روسیه

دومین مورد از لیست بزرگ‌ترین سد دنیا دارای مخزن با حجم ۱۶۹.۲۷ میلیارد مترمکعب است. سد Bratsk در سال ۱۹۶۴ افتتاح شده و به بهره برداری رسیده است. این سد رودخانه آنگارا (Angara) را محدود کرده و با مخزن خود مساحتی به طول ۵۴۰۴۰ کیلومترمربع را در بر گرفته است. سد Bratsk دارای ارتفاع ۱۲۵ متر و طول ۱۴۵۲ متر می‌باشد و از بالای آن یک خط ریلی و بزرگراه می گذرد. این سد دارای ۴۵۰۰ مگاوات تولید برق و ۱۸ توربین فرانسیس (Francis Turbine) است.

سد Akosombo

۳. سد Akosombo

سد آکوسومبو (Akosombo) در کشور غنا واقع شده و سومین مورد از بزرگ‌ترین سدهای دنیا از نظر ذخیره آب است و حجم مخزن این سد ۱۵۰ میلیارد مترمکعب می‌باشد. سد آکوسومبو  دارای بزرگ‌ترین مخزن به ابعاد ۸۵۰۰ کیلومترمربع است که بر روی رودخانه ولتا (Volta) بنا شده است. نیروگاه این سد دارای ۶ دستگاه ژنراتور توربو با تولید هر کدام ۱۲۸۰۰۰ کیلووات می‌باشد.

۴. سد Daniel–Jahnson

این سد، با نام منیک ۵ (Manic 5) نیز شناخته می‌شود. این سد کانادایی چهارمین سد بزرگ جهان و دارای مخزن ۱۳۹.۸ میلیارد مترمکعب می‌باشد که بر روی رودخانه Manicouagan قرار گرفته است. سد Daniel–Jahnson در سال ۱۹۶۸ افتتاح شد. این سد به‌عنوان بزرگ‌ترین سد خالی از سکنه با طاق خاکی در جهان، مورد حمایت زیادی واقع شده است. سد Daniel–Jahnson طول ۱۳۱۰.۶ متر و ارتفاع ۲۱۳.۹۷ متر دارد و از ۱۴ پایه و ۱۳ قوس تشکیل شده است. این بنا در سال‌های بین ۱۹۵۹ تا ۱۹۶۸ و از ۲.۲ میلیون مترمکعب بتن ساخته شد.  نیروگاه سد Daniel–Jahnson دارای ۱۲ واحد با ظرفیت ۲۶۶۰ مگاوات می‌باشد.

۵. سد Guri ونزوئلا

سد گوری (Guri) پنجمین مورد از لیست بزرگ‌ترین سد دنیا با ظرفیت ذخیره ۱۳۵ میلیارد مترمکعب و دریاچه ۴۰۰۰ کیلومترمربع است. این سد خاکی بتونی دارای ۱۳۰۰ متر طول و ۱۶ متر ارتفاع است. نیروگاه برقابی این سد ۱۰۲۳۵ مگاوات انرژی تولید می‌کند که ۷۰% از نیاز کشور ونزوئلا به برق می‌باشد. عملیات احداث سد گوری در دو مرحله انجام شد که از سال ۱۹۶۳ آغاز و در سال ۱۹۸۶ به پایان رسید.

۶. سد Aswan high در مصر

سد بلند آسوان بر رودخانه نیل بنا شده و با احداث خود دریاچه ناصر (Nasser) را ایجاد کرده است. این سد بزرگ جهان دارای رتبه ششم و ظرفیت ۱۳۲ میلیارد مترمکعب است. پروژه ساخت این سد از سال ۱۹۶۰ تا ۱۹۶۸ با سرمایه‌گذاری حدود ۱ میلیارد دلار انجام شد. نیروگاه سد Aswan high دارای ۱۲ توربین فرانسیس با ظرفیت ۲.۱۰۰ مگاوات می‌باشد. از مهم‌ترین مزیت‌های احداث این سد، رفع نیاز آبیاری در کشور مصر و سودان، جلوگیری از بروز سیل و بهبود عملیات ناوبری در سراسر رودخانه نیل هستند. سد Aswan high دارای ارتفاع ۱۱۱ متر، طول ۳۸۳۰ متر و عرض پایه ۹۸۰ متر است. سرریز این سد ۱۱۰۰۰ مترمکعب آب را در هر ثانیه تخلیه می‌کند.

سد W.A. C Bennett

۷. سد W.A. C Bennett

این سد بر روی رودخانه صلح در  بریتیش کلمبیا، کانادا بنا شده است و دریاچه ویلیستون را ایجاد می‌کند. سد W.A. C Bennett، هفتمین سد بزرگ جهان با ظرفیت ذخیره‌سازی حدود ۷۴ میلیارد مترمکعب است که مساحتی برابر با ۷۷۷۷ کیلومتر مکعب را در برمی‌گیرد. سد W.A. C Bennett دارای ارتفاع ۱۸۳ متر و طول ۲.۰۶۸ متر می‌باشد. ایستگاه تولید برق دارای ظرفیت تولید ۲۷۹۰ مگاوات است و از سال ۱۹۶۸ تولید خود را آغاز کرد

۸. سد Krasnoyarsk

سد Krasnoyarsk هشتمین مورد از بزرگ‌ترین سد جهان است که بر روی رودخانه Yenisey واقع شده و مخزن آن ظرفیت ذخیره‌سازی ۷۳.۳ میلیارد مترمکعب را دارد. این مخزن ۲۰۰۰ کیلومترمربع مساحت را پوشش می‌دهد و دارای خط ساحلی حدود ۱.۵۶۰ کیلومتر است. این سد بتنی ۱۲۴ متر بلندی و ۱۰۶۵ متر طول دارد و در سال‌های بین ۱۹۵۶ تا ۱۹۷۲ ساخته شده است. سرریز این سد ۲۰۴۰۰ مترمکعب آب را در ثانیه تخلیه می‌کند. نیروگاه سد Krasnoyarsk دارای ۱۲ واحد با ظرفیت تولید ۶۰۰۰ مگاوات انرژی می‌باشد. آب حاصل از مخزن ذخیره این سد برای مصارفی مانند آبیاری مورد استفاده قرار می گیرد.

۹. سد Zeya در روسیه

سد زیا (Zeya) بر روی رودخانه زیا در منطقه آمور روسیه و شمال مرز چین قرار دارد. این سد نهمین سد بزرگ دنیا از نظر ظرفیت مخزن و دارای ذخیره‌سازی ۶۸.۴۲ میلیارد مترمکعب می‌باشد. این مخزن مساحتی بالغ بر ۲۴۰۰ کیلومترمربع را در برمی‌گیرد. سد زیا در سال‌های ۱۹۶۴ تا ۱۹۷۵ میلادی و از ۲.۰۶۷ میلیون مترمکعب بتن ساخته شده است. این سد بتنی دارای ارتفاع کلی ۱۱۲ متر و طول تاج ۷۱۴.۲ متر می‌باشد. سد Zeya از ۶ واحد تولیدی با ظرفیت ۱۲۹۰ مگاوات ساخته شده است.

۱۰. سد Robert Bourassa در کانادا

این سد بر روی رودخانه La Grande در شمال کبک، کانادا قرار دارد. نیروگاه سد رابرت بوراسا در ۱۴۰ متری زیر زمین احداث شده است. به این دلیل این سد را می‌توان بزرگ‌ترین سد زیر زمینی جهان نام‌گذاری کرد. ویژگی مهم سد رابرت بوراسا، سرریز پلکانی بسیار بزرگ و منحصربه‌فرد آن است که هر پلکان آن دارای ابعادی به بزرگی دو زمین فوتبال می‌باشد.

با بزرگ‌ترین سدهای ایران نیز آشنا شوید

۱۱. با بزرگ‌ترین سدهای ایران نیز آشنا شوید

همان‌طور که در ابتدای متن اشاره شد، در این مقاله بزرگ‌ترین سد ایران هم عنوان می‌شود. لیست بزرگ‌ترین سد ایران به ترتیب را همراه با اطلاعات می‌توانید در جدول زیر مشاهده کنید:

این سازه‌ها بدون داشتن تجهیزات امروزی تولید شده‌اند، بااین‌حال دارای مقاومت بسیار بالایی هستند که نشان‌دهنده ساخت اصولی و رعایت تمام استانداردهای لازم در زمان ساخت آنها می‌باشد.

۱۲. طولانی‌ترین سد دنیا

طولانی‌ترین سد دنیا سدی با نام “کی یف” با ارتفاع ۲۰ متر و طول ۵۴ کیلومتر می‌باشد که در سال ۱۹۶۴ در کشور روسیه احداث شده است. البته گزارشاتی نشان می‌دهد که درگذشته سدی به طول ۹۹ کیلومتر و ارتفاع متوسط نیز در کشور چین تأسیس شده است که احداث آن مربوط به قرن ۱۷ میلادی برمی‌گردد.

۱۳. بلندترین سدهای بتنی و خاکی جهان

سد “گراند دیکسن” با ارتفاع ۲۸۵۴ متر و طول ۶۷۰ متر  بلندترین سد بتنی در دنیا به شمار می‌آید که در سپتامبر ۱۹۶۱ در کشور سوئیس بنا شده است. هزینه ساخت این سد ۳۷۲ میلیون دلار و حجم آن ۹.۵ میلیون مترمکعب عنوان شده است. سد خاکی “نورک” با ارتفاع ۳۰۰ متر، طول حدود ۷۳۰ متر و حجم ۸.۵۳ میلیون مترمکعب بلندترین سد خاکی دنیا تا سال ۱۹۸۰ بوده که در کشور روسیه واقع شده است. البته سد خاکی دیگری با ارتفاع ۳۳۵ متر نیز در کشور روسیه در حال احداث می‌باشد. سد خاکی “نورک” درصورتی‌که ارتفاع آن ۱۰ درصد بیشتر و طول آن ۵ درصد افزایش یابد، در مقایسه با سد “گراند دیکسن” حدود ۱۰ برابر حجم بیشتری خواهد داشت.

سد کرخه

۱۴. سد کرخه

«سد کرخه» بزرگ‌ترین سد خاکی ایران و خاورمیانه بر رود کرخه احداث شده است و در ۳۰ کیلومتری شمال غرب شهر اندیمشک، در استان خوزستان قرار دارد. فاصله این سد تا مرکز استان، شهر اهواز ۱۷۳ کیلومتر است. سد مخزنی کرخه در حاشیه جنوب غربی بخش چین‌خورده رشته‌کوه‌های زاگرس قرار گرفته‌ است.

۱.۱۴. سد کرخه چگونه ساخته شد؟

سد کرخه از بزرگ‌ترین سدهای ایران است و از اهداف ساخت آن می‌توان به تأمین آب جهت آبیاری ۳۴۰,۰۰۰ هکتار از زمین‌های پایین‌دست، دشت‌های حمیدیه و قدس، دشت آزادگان و دشت عباس، تولید انرژی برق‌آبی به‌منظور تأمین برق موردنیاز منطقه، کنترل سیل‌های مخرب رودخانه و جلوگیری از خسارت‌های ناشی از سیل اشاره کرد.

پیش از آغاز عملیات ساخت سد کرخه، مطالعات گسترده‌ای در زمینه طراحی و ساخت سد توسط شرکت‌های ایرانی و خارجی در طول سال‌های مختلف انجام شد که از آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• مطالعات طرح توسعه منابع آب‌وخاک حوضه آبریز رود کرخه توسط یک شرکت آمریکایی در سال ۱۳۳۵ خورشیدی
• مطالعات مرحله شناخت توسعه آبیاری حوضه بالادست رودخانه کرخه در سال ۱۳۴۵
• مطالعات تکمیلی دو شرکت ایرانی و ایتالیایی در سال ۱۳۴۷
• مطالعات امکان‌یابی سد مخزنی کرخه توسط مهندسان عمران و منابع ایران در سال ۱۳۵۸
• مطالعات جهاد سازندگی
• مطالعات تکمیلی مرحله اول سد کرخه توسط شرکت مهاب قدس در سال ۱۳۶۷

پس از انجام مطالعات لازم در مورد سد کرخه، عملیات ساخت آن در سال ۱۳۷۰ آغاز شد و حدود ۱۰ سال به طول انجامید. بخشی از سد در سال ۱۳۸۰ افتتاح شد و بهره‌برداری از نیروگاه برقی سد در مراحل مختلف و در سال‌های بعد انجام پذیرفت.

• شروع عملیات ساخت سد: اسفندماه ۱۳۷۰
• انحراف آب رودخانه کرخه: مهرماه ۱۳۷۴
• آبگیری سد: بهمن ۱۳۷۸
• افتتاح بخش ساختمان بدنه و سرریز سد: فروردین ۱۳۸۰
• بهره‌برداری از اولین واحد نیروگاه برق: شهریور ۱۳۸۱
• بهره‌برداری از دومین واحد نیروگاه برق: دی‌ماه ۱۳۸۱
• بهره‌برداری از سومین واحد نیروگاه برق: مردادماه ۱۳۸۲
• شروع عملیات تکمیلی و ساماندهی سد: اردیبهشت ۱۳۸۳
• آغاز بهره‌برداری از دریچه‌های سرریز: اردیبهشت ۱۳۸۳
• افتتاح تونل انتقال آب دشت عباس: اردیبهشت ۱۳۸۴

۲.۱۴. مشخصات سد کرخه

سد کرخه به‌عنوان بزرگ‌ترین سد خاکی ایران بر رودخانه کرخه در استان خوزستان احداث شده است. «رود کرخه» از مناطق مرکزی و جنوب غربی رشته‌کوه‌های زاگرس در نواحی غرب و شمال غرب کشور سرچشمه می‌گیرد. این رود در امتداد شمال به جنوب جریان دارد و پس از گذر از کنار آثار شوش باستان و منطقه عبدالخان در جهت غرب تغییر مسیر می‌دهد و با تغییر مسیر مجدد در ۴۰ کیلومتری شمال اهواز پس از حدود ۷۵۵ کیلومتر، سرانجام به تالاب هورالعظیم در مرز مشترک ایران و عراق می‌ریزد.

رودخانه کرخه پس از رود کارون و رود دز سومین رودخانه بزرگ ایران از نظر آبدهی است. حوضه آبریز رودخانه کرخه با وسعت ۴۳,۰۰۰ کیلومتر مربع، بین ۴۶ درجه و ۵۷ دقیقه تا ۴۹ درجه و ۱۰ دقیقه طول شرقی و ۳۱ درجه و ۴۸ دقیقه تا ۳۴ درجه و ۵۸ دقیقه عرض شمالی قرار دارد. سد مخزنی کرخه، با حجم بدنه ۷,۳۰۰,۰۰۰,۰۰۰ مترمکعب، بزرگ‌ترین دریاچه مصنوعی ایران را ساخته است. این دریاچه یکی از جاهای دیدنی اندیمشک شناخته می‌شود. سد کرخه و دریاچه (مخزن) آن دارای مشخصات زیر است:

• نوع سد: خاکی با هسته رسی
• ارتفاع از پی: ۱۲۷ متر
• طول تاج: ۳,۰۳۰ متر
• عرض در پی: ۱۰۰ متر
• عرض تاج: ۱۲ متر
• نوع سرریز: اوجی دریچه‌دار با سرسره آبی و چهار دریچه قطاعی
• گنجایش تخلیه سرریزها: ۱۸,۲۶۰ مترمکعب بر ثانیه
• حجم مخزن (دریاچه) در تراز بهره‌برداری ۲۲۰ متر: ۵,۹۰۰,۰۰۰,۰۰۰۰ مترمکعب
• حجم مخزن (دریاچه) در حداقل تراز بهره‌برداری ۱۶۰ متر: ۴۳۰,۰۰۰,۰۰۰ مترمکعب
• مساحت مخزن (دریاچه) در تراز بهره‌برداری: ۴۷ کیلومترمربع
• طول مخزن (دریاچه) در تراز بهره‌برداری: ۶۰ کیلومتر
• ظرفیت نیروگاه: ۴۰۰ مگاوات
• متوسط تولید انرژی برق‌آبی سالانه: ۹۳۴ گیگاوات ساعت