طرح عمرانی چیست؟

آخرین بروزرسانی: 20 بهمن 1402

مقدمه

واژه عمران به معنای آبادانی و سازندگی است. طرح عمرانی همانطور که از نام آن برمی‌آید به خدماتی گفته می‌شود که با هدف ایجاد عمران و آبادانی ارائه و ساخته می‌شوند. طرح‌ عمرانی باید در یک دوره زمانی مشخص با توجه به منابع، امکانات و محدودیت‌ها اجرا شود.
طرح های عمرانی به عنوان زیربنای توسعه و شکوفایی هر کشور در نظام اقتصادی و بودجه بندی اهمیت خاصی دارند و بخش بزرگی از بودجه هر کشور را به خود اختصاص می دهند.

اما قبل از شروع مقاله ویدیو زیر رو مشاهده فرمایید.

1. انواع طرح عمرانی

پروژه های عمرانی اساساً به دو دسته تقسیم می‌شوند:

طرح عمرانی

ساخت و سازهای شهری

در ادامه به تعریف طرح عمرانی و انواع آن می‌پردازیم.
در بند 10 ماده یک قانون برنامه و بودجه کشور، مصوب اسفند ماه سال 1351 تعریف طرح عمرانی به شرح زیر است:
منظور مجموعه عملیات و خدمات مشخصی است که بر اساس مطالعات توجیهی فنی و اقتصادی یا اجتماعی که توسط دستگاه اجرایی انجام می‌شود طی مدت معین و با اعتبار معین برای تحقق بخشیدن به هدف‌های برنامه عمرانی پنج ساله به صورت سرمایه گذاری ثابت شامل هزینه‌های غیر ثابت وابسته در دوره مطالعه و اجرا و یا مطالعات اجرا می‌گردد و تمام یا قسمتی از هزینه‌های اجرای آن از محل اعتبارات عمرانی تامین می‌شود. طرح عمرانی به سه نوع انتفاعی، غیرانتفاعی و مطالعاتی تقسیم می‌شود.

1.1. طرح عمرانی انتفاعی

منظورطرحی است که در مدت معقولی پس از شروع به بهره برداری علاوه بر تأمین هزینه‌های جاری و استهلاک سرمایه سود متناسبی به تبعیت از سیاست دولت را نیز عاید نماید.

2.1. طرح عمرانی غیر انتفاعی

منظورازطرح عمرانی غیرانتفاعی طرحی است که برای انجام برنامه های رفاه اجتماعی و عملیات زیربنایی و یا احداث ساختمان و تأسیسات جهت تسهیل کلیه وظایف دولت اجرا می گردد و هدف اصلی آن حصول درآمد نمی‌باشد.

3.1. طرح مطالعاتی

منظور طرحی است که براساس قرارداد بین دانشگاه و سایر دستگاه‌های اجرائی با مؤسسات علمی و یا مطالعاتی متخصص برای بررسی موضوع خاصی اجرا می گردد.

2. انواع قراردادها

1.2. قرارداد طرح عمرانی

به استناد ماده ۴۱ قانون تامین اجتماعی و مصوبات ۱۲۹ و ۱۴۳ شورای‌عالی تامین اجتماعی و بخشنامه ۱۴ جدید درآمد سازمان تامین اجتماعی قراردادهایی مشمول ضوابط طرح عمرانی تلقی می گردند که دو شرط زیر را تواماً دارا باشند:

۱- قرارداد بر اساس فهرست بها پایه سازمان برنامه و بودجه (قراردادهای پیمانکاری) یا ضوابط تیپ سازمان مزبور (قراردادهای مشاوره‌ای) منعقد شده باشد.

۲- تمام یا قسمتی از بودجه عملیات از محل اعتبارات عمرانی دولت (اعتبارات عمرانی ملی، منطقه ای، استانی) تامین شده باشد.

2.2. قراردادهای غیرعمرانی

کلیه قراردادهای فاقد شرایط اشاره‌شده در بالا، قراردادهای غیرعمرانی تلقی می‌گردند.

3. حق بیمه پیمان‌های طرح‌های عمرانی

ماخذ حق بیمه کلیه قرارداد های واجد شرایط ضوابط طرح‌های عمرانی براساس مصوبات 129 و 143 شورای‌عال تامین اجتماعی به شرح ذیل می‌باشد:

1.3. قراردادهای مشاوره‌ای

حق بیمه قراردادهای مشاوره‌ای مقطوعا 14 درصد ناخالص کارکرد به اضافه 6/1 درصد به‌عنوان حق بیمه بیکاری جمعا به میزان 6/15 درصد ناخالص کارکرد می باشد (6/3 درصد سهم مهندس مشاور و 12 درصد سهم کارفرما)

2.3. قراردادهای پیمانکاری (اجرایی)

حق بیمه قراردادهای اجرایی مقطوعا 6 درصد ناخالص کارکرد به اضافه 6 دهم درصد به‌عنوان بیمه بیکاری جمعا به میزان 6/6 درصد ناخالص کارکرد می‌باشد (6/1 درصد سهم پیمانکار و 5 درصد سهم کارفرما)

4. برنامه ریزی برای پروژه‌‌ و طرح‌ عمرانی

برنامه ریزی یک فعالیت اساسی و چالش برانگیز در مدیریت و اجرای پروژه‌ و طرح‌های عمرانی است. این موضوع شامل انتخاب فناوری، تعریف وظایف کاری، برآورد منابع و مدت زمان مورد نیاز برای وظایف فردی و شناسایی هرگونه تعامل بین وظایف کاری مختلف است. یک طرح ساخت و ساز خوب، مبنایی برای توسعه بودجه و برنامه زمانی پروژه است. تدوین طرح ساخت و ساز یک وظیفه حیاتی در مدیریت ساخت و ساز است. علاوه بر جنبه‌های فنی برنامه ریزی طرح عمرانی، ممکن است لازم باشد تصمیمات سازمانی در مورد روابط بین شرکت کنندگان پروژه و حتی سازمان‌هایی که در پروژه گنجانده شوند، اتخاذ شود. به عنوان مثال، میزان استفاده از پیمانکاران فرعی در یک پروژه اغلب در طول برنامه ریزی ساخت و ساز تعیین می‌شود.
برای اینکه پروژه‌های عمرانی به شیوه ای مقرون به صرفه اجرا شوند، نیاز به برنامه ریزی موثر است. هر تیم مدیریت ساخت درگیر با طراحی و اجرای زیرساخت باید اقدامات ایمنی مختلفی را اجرا کند و هزینه کلی پروژه را تجزیه و تحلیل کند تا اطمینان حاصل شود که آسیب های ناشی از مشکلات مالی برآورده نمی‌شود. برنامه ریزی دقیق در تمام پروژه‌های ساختمانی به دلیل اثرات زیست محیطی و مالی غیرقابل تغییری که کار خواهد داشت مورد نیاز است.

5. مراحل تکامل طرح عمرانی

تکامل یک طرح عمرانی فرایندی یکپارچه است که در مراحل متوالی انجام می‌شود. با پیدایش فکر تولید یا خدمت و با بهره برداری از منابع معین و به طور خلاصه با شناسایی فکر یا هسته کلی طرح روند تکاملی طرح عمرانی آغاز می‌شود. در پی آن مطالعه مقدماتی و پس از آن در صورت امید بخش بودن مطالعه توجیهی تفصیلی طرح انجام می‌شود. تصمیم درباره پذیرفتن و یا مردود شناختن طرح و یا تجدید نظر یا اصلاح آن بر اساس مطالعه توجیهی تفصیلی طرح انجام می‌شود.

1.5. مطالعه شناسایی

در مرحله مطالعه شناسایی طرح گرداوری اطلاعات مستلزم هزینه عمده‌ای نیست. زیرا منظور از این مطالعه فقط شناسایی نکات کلی طرح است.

2.5. مطالعه مقدماتی

از آنجایی که مطالعه توجیهی تفصیلی زمان بر و پرهزینه است باید قبل از انجام آن مطالعه شناسایی صورت گیرد تا آمار و اطلاعات لازم به طور جزئی بررسی شود. این مطالعه بیشتر جنبه بررسی‌های دفتر کتابخانه‌ای دارد.

3.5. مطالعه توجیهی تفصیلی

در این مطالعات تمام جوانب و گزینه ها از لحاظ فنی مالی و اقتصادی مورد بررسی و تحلیل مفصل قرار میگیرند. و حاصل مطالعات همراه با اطلاعات مربوط ارائه می شوند.

6. ارکان اصلی در طرح‌های عمرانی

کارفرما: کارفرما پروژه را آغاز و سرمایه‌گذاری می‌کند. آن‌ها اهداف پروژه را تعیین، منابع مالی را فراهم می‌کنند و تصمیمات حیاتی را در طول چرخه عمر پروژه می‌گیرند. رضایت مشتری در درجه اول اهمیت قرار دارد.

مدیر پروژه: مدیر پروژه مسئول برنامه‌ریزی کلی، اجرا و تحویل پروژه است. آن‌ها همه جنبه‌ها را هماهنگ می‌کنند، منابع را مدیریت می‌کنند و اطمینان می‌دهند که پروژه طبق برنامه و در حد بودجه باقی می‌ماند.

معماران و طراحان: معماران و طراحان از افراد اصلی پروژه‌های عمرانی هستند. معماران و طراحان چشم‌انداز و طرح‌های دقیق پروژه را ایجاد می‌کنند. آن‌ها زیبایی‌شناسی، عملکرد، ایمنی و پایداری را در نظر می‌گیرند و اطمینان حاصل می‌کنند که پروژه اهداف طراحی خود را برآورده می‌کند.

مهندسین عمران: مهندسین عمران بر جنبه‌های ساختاری و فنی پروژه تمرکز می‌کنند. آن‌ها پایه‌ها، زیرساخت‌ها و سیستم‌های تأسیساتی را طراحی می‌کنند و بر روند ساخت‌وساز نظارت می‌کنند تا از انطباق با مشخصات طراحی اطمینان حاصل کنند.

پیمانکاران و پیمانکاران فرعی: پیمانکاران کار ساخت‌وساز فیزیکی را انجام می‌دهند. پیمانکاران فرعی، متخصص در مشاغل خاص مانند لوله‌کشی یا کارهای برقی، اغلب برای تکمیل وظایف تخصصی استخدام می‌شوند. آن‌ها نیروی کار، مواد و تجهیزات لازم برای اجرای پروژه را مدیریت می‌کنند.

مقامات نظارتی: نهادها و آژانس‌های نظارتی قوانین محلی ساختمان، مقررات ایمنی و استانداردهای زیست‌محیطی را اجرا می‌کنند. آن‌ها مجوزها را اعطا و بازرسی را انجام می‌دهند تا اطمینان حاصل کنند که پروژه به الزامات قانونی پایبند است.

برنامه ریزان پروژه: این متخصصان در پروژه‌های عمرانی از نرم‌افزار مدیریت پروژه برای ایجاد جدول زمانی و زمان‌بندی پروژه استفاده می‌کنند. آن‌ها پیشرفت پروژه، مدیریت منابع و تا خیر‌های احتمالی را شناسایی می‌کنند.

تیم‌های کنترل و تضمین کیفیت: این افراد بر کیفیت و ایمنی پروژه نظارت می‌کنند. آن‌ها بازرسی، آزمایش و ممیزی را انجام می‌دهند تا اطمینان حاصل کنند که کار با استانداردهای مشخص و الزامات قانونی مطابقت دارد.

مشاوران محیط‌زیست: برای پروژه‌هایی با ملاحظات زیست‌محیطی، این کارشناسان اثرات زیست‌محیطی را ارزیابی و کاهش می‌دهند. آن‌ها ممکن است شیوه‌های دوستدار محیط‌زیست را توصیه کنند و به‌مرور مقررات زیست‌محیطی کمک کنند.

نقشه‌برداران و مهندسان ژئوتکنیک: نقشه‌برداران اندازه‌گیری‌ها و نقشه‌برداری دقیق از محل پروژه را ارائه می‌دهند، درحالی‌که مهندسان ژئوتکنیک شرایط خاک را ارزیابی کرده و در مورد طراحی فونداسیون مشاوره می‌دهند.

متخصصان جامعه و روابط‌عمومی: برای پروژه‌های بزرگ‌تر، این متخصصان ارتباط با جامعه، ذی‌نفعان و مردم را مدیریت کرده و به نگرانی‌ها رسیدگی می‌کنند

پروژه‌های عمرانی موفق به همکاری و تخصص این افراد و نقش‌های مربوط به آن‌ها متکی است. ارتباط مؤثر، هماهنگی و تعهد مشترک به اهداف پروژه برای اجرای روان و موفقیت نهایی پروژه ضروری است.

جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

همانطور که در این مقاله بررسی گردید، طرح عمرانی دارای تعریفی مشخص بوده که نشان میدهد هر پروژه‌ای طرح عمرانی محسوب نمی‌گردد و درصورتی که پروژه‌ای شرایط گفته شده را داشته باشد به عنوان طرح عمرانی محسوب شده و دارای ویژگی‌ها و شرایط خاصی خواهد بود.

اشتراک‌گزاری در شبکه‌های اجتماعی

دیدگاه خود را بنویسید

دوره جامع متره و برآورد پروژه

آخرین مقالات:

  • شرایط تعویض و انصراف مهندس ناظر چیست؟

  • فنون جانمایی ستون‌ها در ساختمان‌های بتنی

آخرین فایل‌های گنجینه فایل:

  • ضوابط کاربردی نظام فنی و اجرایی

  • فایل‌های کاربردی دفتر فنی

آخرین فایل‌های هایپر فایل:

  • مجموعه فایل‌های آماده قراردادی

  • کتاب اصول مدیریت ساخت